TARİHÇE
Tarihte Kydonia adıyla bilinen ve uzun bir serüveni bulunan Ayvalık’ın, M.Ö. 330’lara kadar inen tarihi Roma ve Bizans uygarlıklarının ardından 15. yy ortalarında Osmanlı egemenliğini yaşamıştır. Ayvalık, bu tür kültür zenginliğinin yanı sıra doğanın bütün güzellikleriyle bezenmiş, doğayla tarihin iç içe geçmiş beraberliğinin yaşandığı, eşsiz güzellikteki bir yöremizdir. Sanat açısından da zengin bir içeriğe sahip Ayvalık’ta, dini ve sivil mimarlığın en karakteristik örneklerini görmek mümkündür. Büyük bir bölümü yıkılmış olmasına rağmen, ayakta kalan Ayvalık Kiliseleri, Ayvalık’ın tarihsel kimliğine katkıda bulunan eserlerdir. Akdeniz kent mimarisinin oluşturduğu mimari örnekler ve bu yapıların oturduğu denize dik inen taş sokaklar, Ayvalık’ın ayrıcalıklı görünümüne en büyük katkıyı sağlamaktadır. Görenlerin vazgeçemediği, görmeyenlerin çok şey kaybettiği yerlerdendir Ayvalık.
İKLİM
100 km'den fazla kıyı şeridi olan Ayvalık'ın kendine özgü Akdeniz kıyı iklimi hakim olup, lodos ve poyraz rüzgarları hakimdir. Yazın ise kavurucu sıcaklarda esen İmbat ve Meltem rüzgarı serinletici etki yapar. Öğle saatlerinde Batıdan esmeye başlayan iyot kokulu imbatı ünlüdür.
NÜFUS
İlçenin nüfusu 2000 genel nüfus sayımına göre 58738'dir. Bunun 31986'si ilçe merkezinde, 26752'i ise kasaba ve köylerde yaşamaktadır.
ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI
Beyaz güvercinin ağzında ki barışın simgesi Zeytin dalı. Her derde deva, sağlık mucizesi Zeytinyağı. İnsanlığın vazgeçilmez dostu, Zeytin ağacıyla tanışıklığı tam 8000 yıl öncesine dayanmaktadır.
Rivayete göre tufana yakalanan Nuh Peygamber’in gemisinden uçurduğu beyaz güvercin, bir süre sonra ağzında bir zeytin dalıyla geri dönerek, tufanın bittiğini haber vermiştir. Bu nedenle Zeytin dalı ve beyaz güvercin barışın simgesi olmuştur. Hristiyanlar zeytini talih ve barış işareti olarak kabul ederler, elçiler haber getirdiği zaman zeytin dalı takdim ederlerdi. Yunanlılar ve Romalılar, zeytin ağacının şerefli geleneğini, zeytinliklere girme, yetiştirme ve toplama işlemini yalnızca iyi ve dürüst insanların yapmasına izin vererek sürdürmüşlerdir.
Bugün Kral Minos’un Knossos’taki sarayında bulunan zeytinyağı küpleri ise M.Ö. 2500 yıllarında, Girit Adası’nın en önemli geçim kaynağı olan, zeytinyağı ticaretinin tanıklığını yapmaktadır.
Kuran’da da zeytinden mübarek bir bitki olarak bahsedilmiş, hurma, su ve zeytin ile iftar edilmesi tavsiye edilmiştir.
Bugün özellikle zeytin ağacıyla örtülü topraklarıyla Ayvalık, 2.5 milyon
zeytin ağacıyla Ege’nin zeytin başkenti durumundadır.
ADALAR
Ayvalık ilçesine bağlı adalar topluluğu. İrili ufaklı birçok adadan müteşekkildir. Bunlardan en büyüğü Alibey (Cunda) adasıdır. Köprü ile önce Lale adasına daha sonra dolgu ile Ayvalık'a bağlandığından artık yarımada özelliği taşımaktadır.
Ayvalık koyu 22 küçük adayı barındırır. Cunda dışında hiçbirinde yerleşim yoktur. Ara sıra balıkçılar mola verirler. Motorlarla bu adalara geziler düzenlenir. İnce kumlu, uzun plajı ile Altınova Ayvalık-Ören arasındadır. Yazlık tatil sitelerinin yoğunluğu hemen göze çarpar.
Ayvalık Adaları kaynaklarda isim olarak Yund Adaları veya Cunda Adaları olarak da geçmektedir. Rumlar bu adalara Kokuluadalar manasına gelen Hekatonisa demişlerdir. Hekatonesos, Apollonnesos, Hekatonnesoi, Hekatos gibi farklı yazılışları da vardır.
* Akoğlu adacığı / Kedi adası (Kopano)
* Alibey Adası / Cunda (Nesos=Ada, Mosko, Yunda, Moshonisi, Moshinos=Kokuluada)
* Çıplak (Chalkis, Cimno)
* Çiçek (Argistra, Angistri)
* Gizli kayalar (Petro=Kaya)
* Göz
* Güvercin / Kızlar Manastırı (St Giorgio / Aya Yorgi) : Tanrının kutsadığı yerlerden olan Pateriça Körfezi’nde bulunan Güvercin Adası ve ada içerisindeki manastır, ortaçağdan bu yana günümüze kadar gelebilen bir yapı olarak büyük ilgi görmektedir.
* Hasır (Sefiri)
* İkiz kayalar (Daskali, Daskalio)
* İlyosta Büyük / Güneş / Fener (Ilyosta, Eleos=Güneş, Oilios)
* İlyosta Küçük / Yumurta (Kilyosta, Eleos Pulo)
* Kalemli (Kalamaki)
* Kara / Balkan / Kutu (Kudho)
* Kara ada / Kamış adası / Akvaryum (Kalamo, Kalamos)
* Karaada Küçük
* Karaada Büyük / Balık adası / Tavşan (Psariano=Balık)
* Kayabaşı
* Kılavuz / Mosko / Pınar / Klavuz (Mosko Pulo)
* Kız (Ulya)
* Kumru
* Lale / Dolap / Soğan (Kromido)
* Maden Büyük / Maden (Pirgo, Pordoselene, Pirgos=kale)
* Maden Küçük
* Melina
* Mırmırcalar
* Pirgos kayalıkları
* Poyraz ada / İncirli / Yellice (Leyah)
* Sazlı ada / Oker
* Taş (Klavo)
* Taşlı
* Tımarhane Adası (Taşlı Manastır) : Çamlık koyunun tam karşısında kocaman kayalık ve bu kayalığın dibinde küçük bir bina gibi görünen adadır. Tımarhane Adası mucizeleri nedeniyle bu adı almıştır. Adaya zincirleri ile bağlı girenlerin akılları başına gelmiş olarak çıktıkları söylenir.
* Tavuk (St Yoannis)
* Tüzüner
* Yalnız
* Yelken
* Yuvarlak adacığı (Kalamo Pulo)
GEZİLECEK YERLER
Alibey Adası ya da Cunda: Ayvalık’ı açık denize karşı kapayan bu adaya bir köprü ile karayolundan geçmek mümkündür. Yazları Ayvalık’tan Alibey Adası’na her saat motor seferleri de yapılmaktadır. Adada çok sayıda kilise ve manastır vardır. Kiliselerin en büyüğü Taksiyarhis Kilisesi'dir. Kilisenin büyük çanı Bergama Müzesindedir. Adanın yüksek kesimlerinden boğazların, adaların, içiçe girmiş koyların güzellikleri seyre değer. Ada merkezinde sıralanmış balıkçı lokantalarında, meşhur Papalina, deniz mahsulleri, mezeleri ve zeytinyağlı ot yemekleri ile akşam yemeklerinin zevki doyumsuzdur.
Sol tarafta Tımarhane adası görünüyor.
Şeytan Sofrası: Çamlık Orman Kampının yukarısındadır. Eski bir lav birikintisi olan tepe yuvarlak bir sofraya benzer. Demir kafes içinde şeytana ait olduğu söylenen kocaman bir ayak izi vardır. Çam ormanlarla kaplı Ayvalık adalarına hakim yüksek bir tepe olan Şeytan Sofrasından özellikle güneşin batışı izlenmeye değerdir. Bir lokantası bulunmaktadır.
Eski Ayvalık Evleri: Kapıları, alınlıkları, kapı tokmakları, pencereleri, tahta ve taş işçiliği ile görülmeye değer Ayvalık evleri görenleri geçmişe yolculuğa götürür.
CAMİ VE KİLİSELER
* Saatli Camii : İlçe merkezinde İsmet Paşa Mahallesinde yerli Rumlar tarafından kilise olarak yapılmış, 1928’den sonra camiye dönüştürülmüştür.
* Çınarlı Camii : Zekibey mahallesinde eskiden kalma kilise olarak yapılmıştır.Cumhuriyet döneminde camiye dönüştürülmüştür.
* Hamidiye Camii : Sultan Abdülhamid tarafından Ayvalıkta yaşayan müslümanlar için yaptırılmıştır.
* Armutçuk Camii : Kendi adıyla anılan mahallededir. 1990 yıllarında hizmete girmiştir.
* Şehitler Camii : Körfez bölgesinin en büyük camiisidir. Ali Çetinkaya mahallesindedir. 2001 yılında ibadete açılmıştır.
* Taksiyarhis Kilisesi : 1873 yılında inşa edilen kilise; akmayan, işlemeli sarımsak taşlarıyla dikkati çeken Aşağı Çeşme sırasındadır. Bulunduğu yer, Hıristiyanlar ile Müslümanların birlikte yaşadığı kentin ilk mahallesidir. Çevresindeki sokak dokusu ve neo-klasik özellik taşıyan sivil mimari dokusu tipik evleriyle bir bütünlük içindedir. Kilise, mimari özellikleri, içteki mermer işçiliği dini konuları içeren tavan süslemeleri, İsa’nın doğumundan ölümüne kadar anlatan resimleri , balık derisi üzerine yapılmış azize portreleri ile kentin halen bozulmamış en dikkate değer eseridir.
* Aya Nikola Kilisesi : Alibey Adası’ndadır. Tevrat ve İncil’den alınan dini konuların işlendiği fresklerle süslenmiştir.
* Ayışığı Manastırı : Ayışığı Manastırı diye türkçeleştirilen Patriça’daki (Alibey Adasının kuzeye doğru uzantısı) Manastıra Birinci ve İkinci Köyü geçtikten sonra ulaşılır. Büyük ölçüde kendine özgü yapısı ve özelliklerini koruyabilmiştir.
